Centre Culturel Angevin d'Espéranto / Anĝeva Esperanto-Asocio

Vous êtes ici  :  Accueil > Ils l’ont utilisé > Correspondance du Japon > Messages septembre 2011

Le 1er septembre

(message précédent : 26 août)
Traduction réalisée par Ginette MARTIN, traductrice du livre "La rue Zamenhof", aux "Éditions L’Harmattan".
Le texte ci-dessous, plus joliment présenté mais en espéranto seulement, se trouve sur le site de SAT : ici.


Le 1er septembre / La 1-an de septembro

Mi sendas tradukon de "Mia sperto en la nuklea centralo". S-ro Horie Kunio volis scii, kia estas laboro en la nuklea centralo. Ne povante scii tion, li decidis mem sperti, laborante tie. Li komencis labori en la centralo Mihama en la gubernio Hukui, kaj poste tiu en Fukuŝima. Mi opinias, ke tiu libro estas tre valora, kaj mi komencis traduki la parton de Fukuŝima. Certe en ĉiuj centraloj en la mondo, eĉ nun laboristoj same laboras.
Post 4 tagoj mi ekiros al Francio dum 20 tagoj, kaj dume mi ne povos sendi miajn raportojn, do kvankam la traduko ne estas perfekta, mi sendos al vi la parton, kiun mi tradukis.

J’envoie ma traduction de "Mon expérience en centrale nucléaire". Mr HORIE Kunio voulait savoir ce qu’était le travail dans une centrale nucléaire, et ne pouvant pas le savoir, il décida de l’expérimenter lui-même en y travaillant. Il commença à travailler à la centrale de Mihama, dans la province de Hukui, et ensuite à Fukushima. Je trouve que ce livre a une grande valeur, c’est pourquoi j’ai traduit la partie qui concerne Fukushima. Certainement dans toutes les centrales du monde, même à présent, les ouvriers travaillent ainsi.
Dans 4 jours j’irai en France pour 20 jours, et pendant ce temps je ne pourrai pas envoyer mes rapports, donc quoique la traduction ne soit pas parfaite, je vous envoie la partie que j’ai traduite.

Pri mia laboro en la nuklea centralo de Fukuŝima
Au sujet de mon travail dans la centrale nucléaire de Fukushima

Laborperisto
La 19an de decembro 1979 (merkredo)
Mi ekvojaĝas al la urbo Fukuŝima per la ekspresa trajno “Hitaĉi n-ro 2”, kiu ekiris de la stacio Ueno en Tokio je la 10 matene. Mi estas kun s-ro Kamijama, kiu estas mia “majstro” ekde hodiaŭ. Li estas 45- aŭ 46-jara. Li ne estas babilema, sed foje li ŝercas per mallaŭta voĉo. Li estas ĉarma, kiam li ridas kun maldikaj okuloj. Ŝajnas al mi, ke li estas bonkora. Li estas tiel nomata profesia “laborperadisto”, kiu varbas laboristojn por nukleaj centraloj.

Un recruteur
Le 19 décembre 1979 (mercredi)
Je suis parti pour Fukushima par le train express Hitatchi n°2, qui partait de la station Ueno à Tokyo à 10 heures du matin. J’étais avec Mr Kamiyama, qui est mon "maître" à partir d’aujourd’hui. Il a 45 ou 46 ans. Il n’est pas bavard, mais parfois il plaisante à voix basse. Il est charmant quand il rit à travers ses yeux fendus. Il me semble qu’il a bon cœur. On le nomme "recruteur professionnel", il recrute des ouvriers pour les centrales nucléaires.

Al s-ro Saŭada, kiu estus en tiu trajno kun mi, estis malpermesite veni al la nuklea centralo Fukuŝima. Li estis trovita netaŭga en la sanekzameno.
Post kiam ni ĉesis labori en la nuklea centralo Mihama en la gubernio Fukui, ni renkontis s-ron Kamijama en iu kafejo en la urbo Curuga. Tio estis nur 4-5-minuta renkontiĝo. Ne demandante pri nia kariero, li tuj proponis al ni salajron jene :
“Kion vi opinias pri tio ? Kompreneble 3 manĝojn, loĝejon kaj trajnbiletojn mi prizorgos....” Li skribis 7 sur la tablo per la fingro. 7000 enoj por unu tago. Tre alta salajro, kompare kun tiu de la nuklea centralo Mihama. Tie oni pagis 5500 enojn inkludante tagmanĝon kaj loĝejon, tial restis ĉe mi nur malmulte. Ni estis tre kontentaj pri tiu propono.

Mr Sawada, qui devrait être dans ce train avec nous, n’a pas eu la permission de venir à la centrale de Fukushima. Il s’est trouvé incompatible lors de l’examen de santé.
Après que nous avions fini le travail à la centrale nucléaire de Mihama dans la province de Fukui, nous avons rencontré Mr Kamiyama dans un café de la ville de Tsuruga. Ce fut une rencontre de seulement 4-5 minutes. Sans s’informer de notre carrière, il nous a tout de suite proposé un salaire :
"Qu’est-ce que vous en pensez ? Évidemment 3 repas, logement et billets de train, je m’en occuperai" Il a écrit un 7 avec le doigt sur la table. 7000 yens par jour. Un salaire très élevé, par rapport à Mihama. Là, on payait 5500 yens par jour, repas et logements inclus, et il ne me restait plus beaucoup. Nous étions très contents de cette proposition.

“Nun decidite !” Rigardante ridon sur la vizaĝo de s-ro Saŭada, li konstatis, ke la negoco estas sukcesa.
“Oni volas en Fukuŝima, ke vi venu plej frue, do ni nun kune iru al la hospitalo por via sanekzameno”.
Ne demandante pri nia oportuno, li tuj stariĝis. Mi iris al la hospitalo Hajaŝi. En la atendejo li elprenis monbiletojn el sia poŝo kaj diris al mi “Vi ricevu tiujn”, kaj donis al mi po 20000 enojn. Opiniante, ke li estas tre malavara homo, mi danke ricevis la monon. Sed kiam li malaperis, s-ro
Saŭada diris al mi : “S-ro Horie, vi ne pensu tiun monon kiel lia donaco, sed kiel via pruntmono. Certe oni elprenos tiun sumon el via salajro”. Kaj li parolis pri sia amara sperto pri tia mono. Laŭ li, tiu estas kutima maniero de laborperistoj. “Tamen ni eble povas fidi s-ron Kamijama”, li aldonis, sed mi bedaŭris, ke mi ricevis tiun monon. Mi jam ricevis ĝin, kaj ne povas redoni. Mi devas fidi tiun s-ron Kamijama.

"Voilà, c’est fait ! " Voyant le sourire sur le visage de Mr Sawada, il constata que l’arrangement était conclu.
"On veut que vous veniez à Fukushima le plus tôt possible, donc nous allons maintenant ensemble à l’hôpital pour votre examen de santé"
Sans s’inquiéter de notre disponibilité, il se mit debout aussitôt. Je suis allé à l’hôpital Hayashi. Dans la salle d’attente, il a sorti un billet de sa poche et il m’a dit "Voilà pour vous" et il m’a donné 20 000 yens. Jugeant qu’il était généreux, je l’ai remercié. Mais quand il a été parti, Mr Sawada m’a dit : "Mr Horie, ne pensez pas que cet argent puisse être un cadeau, c’est un prêt. On reprendra certainement cette somme sur votre salaire". Et il parla de son expérience amère au sujet de l’argent. D’après lui, c’est l’habitude chez les recruteurs.
"Cependant, nous pouvons peut-être faire confiance à Mr Kamiyama" ajouta-t-il. Mais je regrettais d’avoir accepté cet argent. Je l’avais déjà pris, et ne pouvais pas le redonner. Je devais faire confiance à Mr Kamiyama.

Sanekzameno komenciĝis. Rentgen-radia ekzameno, vidkapablo, pezo, alteco, sango kaj sangopremo. S-ro Saŭada havis tro altan sangopremon ; 220. Tro alta.
“Via sangopremo estas tro alta”. diris flegistino.
“Bonvole favoru min...”
Li petis de ŝi kaj riverencis. Se li ne sukcesos en tiu ekzameno, li ne povos iri al Fukuŝima. Lia volo, ke li volas gajni pli da mono ĉe alia ‘majstro’, dependas de tiu ekzameno.
“Do, kiun ciferon vi volas ?”
Tiu flegistino tre simple demandis de s-ro Saŭada lian volon.
“Aĥ, 170 mi volas...”
“Do, 180. Ĉu bone ?”
Aŭdinte ilian interparolon, mi pensis, ke estas bone, ke li sukcesis en la ekzameno, sed samtempe mi sentis konsterniĝon kaj timon pro tio, ke oni tiel facilanime falsis la medicinan ateston. La rezulto de la nombro de blankaj sangoglobetoj oni anoncos poste.
Malgraŭ la favoro de la hospitalo al s-ro Saŭada, li ne sukcesis en la sanekzameno. S-ro Saŭada havis problemon pri la blankaj sangoglobetoj.

L’examen de santé commença. Examen radio, capacité visuelle, poids, taille, sang et pression sanguine. Mr Sawada avait trop de pression sanguine : 220. C’était trop.
’"Votre pression sanguine est trop élevée " a dit une infirmière.
"Soyez gentille de me faire une faveur..."
Il la supplia en faisant une révérence. S’il n’était pas bon à cet examen, il ne pourrait pas aller à Fukushima. Sa volonté de gagner davantage chez un autre patron dépendait de cet examen.
"Eh bien, quel nombre voulez-vous ?" demanda tout simplement l’infirmière.
"Ah, je voudrais 170"
"Eh bien, 180 ; ça vous va ?"
Ayant entendu ces derniers mots, j’ai été content qu’il ait réussi son examen de santé et en même temps j’ai été consterné que l’on pouvait si facilement falsifier les résultats. Le nombre de globules blancs viendrait plus tard.
Malgré le rapport favorable que l’hôpital avait fait pour Mr Sawada, il ne réussit pas son examen de santé. Mr Sawada avait un problème de globules blancs.

Alia neatendita afero atendis min. Antaŭ nelonge la elektro kompanio Tokio decidis ne dungi laboristojn, kiuj ne havas “kajeron pri nuklea kontrolo”. Mi ne havis tiun kajeron. Por tio, la “majstro” strebis. Mi devis atendi, kaj post du semajnoj, la 18an de decembro, mi fine povis iri al Fukuŝima.

Une autre chose imprévue m’attendait. Depuis peu de temps, la Compagnie d’électricité TOKYO avait décidé de ne pas embaucher d’ouvriers sans "cahier de contrôle nucléaire". Je n’avais pas ce cahier. Pour cela, mon recruteur a fait le nécessaire. J’ai dû attendre, et au bout de 2 semaines, le 18 décembre, j’ai finalement pu aller à Fukushima.

Je 13:24 mi kaj s-ro Kamijama atingis la urbon Namie. Neĝetis. Ni prenis taksion. Ni veturis en la ebena kamparo. Nek en la trajno, nek en la taksio, mia “majstro” preskaŭ neniam parolis al mi. Tio estis tre bonvena por mi, ĉar mi ne volis paroli pri mia kariero.

À 13h24, Mr Kamiyama et moi avons atteint la ville de Namie. Il neigeait un peu. Nous avons pris un taxi. Nous avons parcouru la campagne toute plate. Ni dans le train, ni dans le taxi, mon "maître" ne m’a beaucoup parlé. Cela me convenait, car je ne voulais pas parler de ma carrière.

Post 20 minutoj, ni trapasis la urbon Futaba kaj eniris en la urbon Ookuma. Subenirinte longan deklivon, ni devojis de la nacia vojo kaj iris maldekstren. Aperis la trafika indikilo “La Nuklea Centralo n-ro 1 de Fukuŝima de la elektro kompanio Tokio”. 5 minutojn poste, vidiĝis la ĉefa pordo de la centralo kaj antaŭ ĝi ni maldekstren turniĝis kaj poste ni haltis antaŭ la oficejo. Sur la ŝildo estis skribita “Valvo Uĉida”. Ekde hodiaŭ mi laboros sub tiu kompanio.

Au bout de 20 minutes, nous avons traversé la ville de Futaba, puis nous sommes entrés à Ookuma. Après avoir descendu une longue côte, nous nous sommes écartés de la route nationale et avons tourné à gauche. Un panneau est apparu "Centrale Nucléaire n°1 de Fukushima de la Compagnie d’Electricité Tokyo". Cinq minutes plus tard, nous étions en vue de la porte principale de la centrale, et devant elle nous avons tourné à gauche, et ensuite nous nous sommes arrêtés devant le bureau. Sur une pancarte était écrit "Valvo Utchida". À partir d’aujourd’hui je vais travailler sous le nom de cette compagnie.

Estis du prekonstruitaj domoj : unu por la oficejo kaj la alia por laboristoj. Mi renkontis la oficejestron. “Dankon pro via longa vojaĝo”. Tio estis ĉio, kaj poste mi atendadis en la oficejo.

Il y avait deux bâtiments préfabriqués : un pour le bureau et l’autre pour les ouvriers. J’ai rencontré le chef du bureau. "Merci de votre long voyage". Ce fut tout, et ensuite j’ai attendu et attendu dans le bureau.

Tie dek homoj sidis ĉe la tablo kaj aŭskultis la parolon de juna oficisto. Tiu ŝajnis instruado pri nukleaj aferoj. Li uzis nigran tabelon kaj legis diversajn materialojn. La enhavo estas profunda. En la nuklea centralo Mihama, en kiu mi laboris antaŭe, tiu instruo estis tre simpla. Oni montris mallongan filmon kaj tio estis ĉio. Ĉi tie ne aperis propagandema klarigo pri la diferenco inter atombombo kaj atomenergio. Tamen li uzis multajn mallongigitajn anglajn vortojn kiel FB, PD, TLD RWP ktp.

Là, dix hommes assis à une table écoutaient parler un jeune employé. Cela semblait un cours sur des affaires nucléaires. Il utilisait un tableau noir et lisait divers documents. Le contenu était sérieux. À la centrale nucléaire de Mihama, où je travaillais auparavant, l’instruction était très rudimentaire. On montrait un petit film et c’était tout. Ici on ne faisait pas d’explication à but de propagande sur la différence entre une bombe atomique et l’énergie atomique. Cependant ils utilisaient des abréviations de termes anglais comme FB, PD, TLD, RWP, etc...

La teksto estis 41-paĝa en A5-formato konsistanta el “Sekureca manlibro por kontraktaj kompanioj”, “Procedo por eniro kaj eliro de radioaktivaj instalaĵoj”, “Manlibro por laboristoj”, “Baza scio pri radioaktiveco” ktp. skribitaj en malgrandaj literoj.
La teksto estas tre bona, sed la ĉeestantoj ne estis seriozaj, iuj nur aŭdis, iuj dormis. Tiuj sintenoj estis tute naturaj, ĉar homoj ne povas lerni tiujn malfacilaj aferojn dum mallonga tempo.

Le texte comportait 41 pages en format A5 et contenait ceci " Manuel de sécurité pour les compagnies sous contrat", "Procédure pour entrer et sortir des installations radioactives", "Manuel pour les travailleurs", "Connaissance de base sur la radioactivité" etc... écrits en petites lettres.
Le texte était très bon, mais les personnes présentes n’étaient pas sérieuses ; certains écoutaient vaguement, d’autres dormaient. Ces comportements étaient tout à fait normaux, car les gens ne peuvent pas apprendre ces choses difficiles pendant un temps si court.

Ĉirkaŭ je la 4a vespere laboristoj revenis el sia laborejo, kaj la ĉambroj estis plenaj de bruo. Malsimile al la nuklea centralo Mihama, malmultis maljunaj laboristoj. La plej maljunaj estis 45-jaraj. Multaj estis junuloj ĉirkaŭ 18-jaraj kun frizitaj haroj.
Ili enskribis ion en la paperon. En tiuj paperoj vidiĝis ciferoj kiel 30 kaj 50. Mi estis surprizita. Kiam mi laboris en Mihama, la plej granda cifero estis 10 miliremoj. Tiuj ciferoj estis kelkoble pli grandaj. Mi ekhavis maltrankvilon.

Vers 4 h du soir, les ouvriers sont sortis du travail, et les salles étaient pleines de bruit. Au contraire de Mihama, les vieux ouvriers étaient peu nombreux. Les plus âgés avaient 45 ans. Beaucoup étaient des jeunes d’environ 18 ans avec des cheveux frisés.
Ils ont inscrit quelque chose sur un papier. On y voyait des nombres comme 30 ou 50. J’ai été surpris. Quand je travaillais à Mihama, le plus grand nombre était 10 millirems. Ces nombres étaient plusieurs fois plus grands. J’ai commencé à être inquiet.

Je la 5a, ĉiuj preparis sin por hejmenreveno. Tiam venis respondeculo, kiu laboris en la oficejo, kaj diris : “Mi revenos hejmen. Via loĝejo estas jam mendita de la oficisto”. Li malaperis.
Mezaĝa oficisto akompanis min per sia aŭtomobilo al mia loĝejo, kiu situis proksime de la stacidomo Namie, kie mi elvagoniĝis ĉi-matene.

À 5 h, tous se sont préparés pour rentrer à la maison. Alors est venu un responsable qui travaillait au bureau et il m’a dit : "Je vais rentrer à la maison, votre logement a déjà été déjà commandé par l’employé". Et il a disparu.
Un employé d’âge moyen m’a accompagné en voiture jusqu’à mon logement, qui se trouvait à côté de la gare de Namie, d’où j’étais descendu le matin.

Post la vespermanĝo mi promenis en la urbo. Tre malgranda urbo. Post 10-minuta promenado, la komerca kvartalo finiĝis kaj aperis malluma kamparo.
Estis je la 7a, sed jam multaj vendejoj estis fermitaj. Malmultaj homoj estis sur la stratoj. Tiuj, kiujn mi renkontis, estis vestitaj per laborista vestaĵo, sur kiu estis presita “xx-kompanio” kaj “xx-elektra kompanio”. Ĉiuj estas laboristoj por la centralo.
Ĉe la fiŝvendejo pendis sekigitaj salmoj. Baldaŭ venos la novjaro.

Après le souper, je me suis promené dans la ville. Une très petite ville. Au bout de 10 minutes de promenade, le quartier commercial s’arrêtait et c’était la campagne obscure.
Il était 7 heures, mais déjà de nombreux magasins étaient fermés. Peu de gens se trouvaient dans les rues. Ceux que je rencontrais étaient en vêtements de travail, sur lesquels on lisait "Compagnie X" et "Compagnie d’électricité X". Tous étaient des ouvriers de la centrale.
Chez le marchand de poissons pendaient des saumons séchés. On s’approchait du Nouvel An.

Atombombo
La 20an de decembro (merkredo)
Je la 7a matene, tiu oficisto, kiu akompanis min hieraŭ vespere, venis al la loĝejo. Estis tre malvarme. La fenestroj de la aŭtomobilo estis ne malfermeblaj pro frosto. “Via laboro komenciĝas je la 8a, tial ni povas ekiri pli malfrue, sed la vojo estos tro ŝtopita per aŭtomobiloj de la kontraktaj kompanioj”. Tamen jam la nacia vojo n-ro 6 al la direkto de la centralo estis plena de vicigitaj aŭtomobiloj.

Bombe atomique
Le 20 décembre (mercredi)
À 7 heures du matin, l’employé de bureau qui m’avait accompagné la veille est venu à mon logement. Il faisait très froid. On ne pouvait pas ouvrir les fenêtres de l’automobile à cause du froid. "Votre travail commence à 8 heures, c’est pourquoi nous pourrons partir plus tard, la route est trop encombrée avec les voitures des compagnies sous contrat". En effet la route nationale n°6 en direction de la centrale était déjà pleine d’une file de voitures.

Je la 8a en la korto de la oficejo laboristoj gimnastikas, kaj poste okazis 5-minuta kunsido, en kiu respondeculoj pro sekureco kaj oficejestro parolis pri observindaĵoj. Aŭskultis 60 laboristoj kaj oficistoj. Estis tre malvarme kun malvarmaj ventoj. Ĉiuj tremis pro malvarmo. Kiam finiĝis la kunsido, ĉiuj hastis al la ĉambro kaj varmigis sin ĉirkaŭ la forno.

À 8 heures, dans la cour du bureau, des ouvriers faisaient de la gymnastique et ensuite a eu lieu une réunion de 5 minutes, pendant laquelle les responsables de la sécurité et le chef du bureau ont fait part de leurs observations. 60 ouvriers et employés écoutaient. Il faisait très froid, avec des courants d’air. Tous grelottaient. Quand la réunion fut finie, tous se hâtèrent dans leur salle et se chauffèrent autour du fourneau.

Je la 8a venis 5-6 oficistoj al la laboristaj ĉambroj kaj vokis nomojn. Vokitoj enbusiĝis.
Mia nomo ne estis vokita. Neniu instrukcio estis donata al mi. 10 homoj sidiĝis ĉirkaŭ la forno kaj ekbabilis. Ĉiuj estis tiuj, kiuj lernis pri siaj laboroj hieraŭ. Eble ni ne havos laboron hodiaŭ.
Tiuj laboristoj estis junaj, ĉirkaŭ 20-jaraj. Laŭ ilia dialekto, certe ili estas lokanoj. Ilia dialekto estas tiel malsama, ke mi komprenas preskaŭ nenion. Ili ne alparolis al mi, tial mi silente aŭskultis ilian “komunan lingvon”.

À huit heures sont venus 5-6 employés de bureau dans la salle des ouvriers et ils ont appelé des noms. Les appelés sont montés dans un bus.
Mon nom n’a pas été appelé. Aucune consigne ne m’a été donnée. Dix hommes se sont assis autour du fourneau et ont commencé à bavarder. Tout le monde avait déjà été renseigné sur ses tâches la veille. Peut-être n’aurions-nous pas de travail aujourd’hui.
Ces travailleurs étaient jeunes, environ vingt ans. D’après leur dialecte, ils n’étaient pas du pays. Leur langage était si différent que je ne comprenais presque rien. Ils ne me parlèrent pas, c’est pourquoi j’écoutai en silence leur "langage commun".

Ĉirkaŭ je la 11a, jam revenis homoj el la laboro. Iuj el ili parolis la dialekton en la gubernio Hiroŝima, iuj la dialekton en Osako. Ŝajnas, ke al tiu ĉi kompanio venas homoj el diversaj gubernioj en Japanio.

Vers 11 heures, des hommes revenaient déjà du travail. Certains parlaient le dialecte de la province d’Hiroshima, d’autres celui d’Osaka. Il semble que dans cette compagnie viennent des hommes de diverses provinces du Japon.

Posttagmeze ekneĝetis. Multiĝis laboristoj atendantaj. Ili interparolis : “Alarmo ‘krevis’”. Pro la laboro en la antaŭtagmezo ili elmetiĝis al radioaktiveco pli ol la potaga limkvanto, tial ili ne povis labori plu.
Jene estis limkvanto de radioaktiveco, kiun unu laboristo povas elmetiĝi :
Po unu tago : malpli ol 100 miliremoj
Po unu semajno : malpli ol 300 miliremoj
Po 3 monatoj : malpli ol 3000 miliremoj
Eble tiuj laboristoj atendantaj en posttagmezo elmetiĝis al ĉirkaŭ 100 miliremojn da radioaktiveco. Tiu kvanto estas ekvivalenta al tiu de natura radioaktiveco, kiun homo ordinare ricevas dum unu jaro.

L’après-midi, il s’est mis à neiger un peu. Les ouvriers en attente se firent plus nombreux. Ils disaient entre eux : " L’alarme a sauté". À cause du travail du matin, ils avaient été soumis à trop de radioactivité, plus que la limite journalière, c’est pourquoi ils ne pouvaient plus continuer.
Voilà les quantités-limites qu’un ouvrier peut subir :
par jour : moins de 100 millirems
par semaine : moins de 300 millirems
par trimestre : moins de 3000 millirems
Peut-être ces travailleurs qui attendaient l’après-midi avaient-ils déjà été soumis à 100 millirems de radioactivité. Cette quantité est équivalente à celle de la radio-activité naturelle qu’un homme ordinaire reçoit en un an.

Je la 3a, juna oficisto venis al mi kaj donis enketilon pri “Kariero de elmetiĝo al radioaktiveco”. En ĝi estis nomo, adreso, domicilo, kaj poste vicis 4 demandoj : ĉu vi jam laboris en la nukleaj centraloj ? En kiuj centraloj ? Kiom longe ? kaj fine estis ŝoka demando : ĉu vi jam spertis atombombon ?

À trois heures, un jeune employé est venu vers moi et m’a donné un questionnaire "Bilan d’exposition à la radioactivité". Il y avait nom, adresse, domicile, et ensuite 4 questions successives : "Avez-vous déjà travaillé dans une centrale nucléaire ?" Lesquelles ? Combien de temps ?" et à la fin venait une question choquante "Avez-vous déjà été exposé à une bombe atomique ?"

Nukleaj centraloj estas faritaj por ke ili ne eksplodu, tial tiuj kaj atombomboj estas malsamaj.... La elektraj kompanioj kaj la registaro provas dividi ambaŭ, klarigante la diferencon inter la du, sed kvankam ambaŭ estas malsamaj rilate al la strukturo, ili estas samaj rilate al elmetiĝo al radioaktiveco, nome grava influo al la homa korpo. Tiu enketilo montras tiun veron.
Hodiaŭ mi nur enskribis tiun enketilon. Dum la tuta tago mi sidis, duone dormante. Vespere mi revenis al mia loĝejo per eta buso. Ekde morgaŭ mi uzos ĝin.

Les centrales nucléaires sont faites pour ne pas exploser, c’est pourquoi celles-ci et les bombes atomiques sont différentes... Les compagnies d’électricité et le gouvernement essaient de les dissocier, expliquant la différence entre les deux, mais, quoique toutes les deux soient différentes dans leur structure, elles sont pareilles en ce qui concerne l’émission de radioactivité, c’est-à-dire un effet lourd sur le corps humain. Ce questionnaire montrait cette vérité.
Aujourd’hui je n’ai fait que répondre par écrit à cette enquête. Pendant toute la journée, je me suis assis, dormant à moitié. Le soir je suis revenu à mon logement par un petit bus. À partir de demain je le prendrai.

Post la vespermanĝo mi iris al kafejo. Mezaĝaj laboristoj sidantaj apud mia tablo legas ĵurnalon kun serioza mieno.
“Aĥ, estis vero, ke likiĝis radioaktiveco”.
“En la reaktoro n-ro 1”
“Ĉiun fojon, kiam oni kontrolas la reaktoron, oni trovas paneojn”. Certe en iu centralo troviĝis paneo. Post kiam ili foriris, mi legis tiun ĵurnalon. Mi trovis, ke tiu reaktoro estas ĝuste tiu, por kiu mi laboros ekde morgaŭ.
“Krevo en la brulaĵbastonoj/oni trovis ĝin okaze de kontrolo de la reaktoro n-ro 1"

Après le souper, je suis allé au café. Des ouvriers d’âge moyen assis à côté de ma table lisaient un journal avec un visage préoccupé.
"Ah, c’était vrai, que de la radioactivité s’est échappée"
"Au réacteur Numéro 1"
"Chaque fois que l’on contrôle le réacteur, on trouve des pannes" On avait certainement trouvé une panne dans une centrale. Après leur départ, j’ai lu ce journal. Je me suis aperçu que ce réacteur était justement celui sur lequel j’allais travailler le lendemain.
"Une cassure dans les barres de combustibles" "Trouvée lors du contrôle du réacteur n°1"

La ĵurnalo “Fukuŝima Mijuu” raportis jene :
Oni komencis kontroli la reaktoron n-ro 1 ekde la 1a de septembro, kaj oni ŝanĝas 163 faskojn da brulaĵbastonoj el la 400. Oni trovis krevon en brulaĵbastonoj, kiuj estos anstataŭigotaj. Per la kontrolo pri radioaktiveco oni suspektas, ke el 22 faskoj el 163 likis radioaktiveco. Kaj per pli preciza kontrolo oni trovis, ke 6 el la 22 havas krevon.

Le journal "Fukushima Miyuu" rapportait ceci :
"On a commencé à contrôler le réacteur n°1 à partir du 1er septembre et on a changé 163 paquets de barres de combustible parmi les 400. On a trouvé des cassures dans certaines barres qui allaient être remplacées. En contrôlant la radioactivité, on soupçonne que 22 paquets sur ces 163 ont laissé échappé de la radioactivité. Et avec un contrôle plus précis, on a trouvé que 6 parmi ces 22 ont une cassure.

Mi legis tiun artikolon kun la vorto “denove !” Jes, ekde aprilo ĝis septembro en 1978, oni trovis jenajn paneojn (nur laŭ la raporto de la registaro) :
1. Rompo de pinglo en la nuklea reaktoro n-ro 3 de Mihama
2. Nenormala movo de la pumpilo en la malvarmigilo en la nuklea reaktoro n-ro 1 de Takahama
3. Paneo de du valvoj de la malvarmigilo en la nuklea reaktoro n-ro 1 de Ikata
Tiom multe da paneoj en efektiveco pruvas la danĝeron de nukleaj reaktoroj.

J’ai lu cet article et j’ai dit : "Encore !" Oui, de avril à septembre 1978, on a trouvé les pannes suivantes :
1- Rupture d’épingle dans le réacteur n°3 de Mihama.
2- Mouvement anormal de la pompe dans le réacteur n°1 de la centrale de Takahama.
3- Panne de 2 valves du refroidisseur dans le réacteur n°1 de Ikata.
Tant de pannes dans la réalisation prouvent le danger des centrales nucléaires.

La 21an de decembro (jaŭdo)
Bona vetero. Ankaŭ hodiaŭ mi “prizorgis” la fornon. Troviĝis neniu homo, kun kiu mi povis paroli. Nenie estis ĵurnaloj, nek gazetoj. Tre enuiga tago.

Le 21 décembre (jeudi)
Beau temps. Aujourd’hui encore, je me suis occupé du fourneau. Il ne s’est trouvé personne avec qui parler. Nulle part des journaux ou des revues. Une journée très ennuyeuse.

Centro por sano kaj sekureco
La 22an de decembro (vendredo)
Estis bona vetero, tamen matene estis vere malvarme. Dum mi atendis buson, miaj genuoj tremis pro malvarmo.
Mi supozis, ke ankaŭ hodiaŭ atendado estos mia tasko, sed post la matena kunsido, oni diris, ke mi ricevu “ekzamenon pri mia tuta korpo”.
12 homoj enbusiĝis, inkludante min, tiujn junulojn, kiuj ricevis edukadon pri nukleo antaŭ du tagoj, kaj aliaj laboristoj, kiuj devis ricevi regulan ekzamenon pri interna elmetiĝo ĉiun trian monaton.

Centre pour la santé et la sécurité
Le 22 décembre (vendredi)
Il fait beau, cependant le matin il faisait vraiment très froid. Pendant que j’attendais le bus, mes genoux tremblaient de froid.
Je supposais qu’aujourd’hui encore mon travail serait d’attendre, mais après la réunion du matin, on m’a dit que j’allais avoir un "examen complet de tout le corps".
Douze hommes sont montés dans un bus, moi y compris, il y avait ces jeunes qui avaient reçu l’information sur le nucléaire il y a deux jours, et d’autres travailleurs qui devaient se soumettre à l’examen régulier de radioactivité tous les trois mois.

Unuan fojon mi eniris en la tereno de la centralo. Malsame kiel en la nuklea centralo Mihama, ni eniris, sidante en la buso kaj ne montrante nian identigilon. La ŝoforo nur salutis al la pordogardisto. Kvankam oni ofte mencias pri la danĝero de terorista atako al la centralo, ni tute libere trapasis la pordon.

Pour la première fois, je suis entré sur le territoire de la centrale. Au contraire de Mihama, nous sommes entrés assis dans le bus et sans montrer notre identité. Le chauffeur a fait seulement un salut au gardien. Quoiqu’on nous ait souvent mentionné le danger d’une attaque terroriste dans les centrales, nous avons passé la porte tout à fait librement.

La tereno estas treege vasta. Laŭ la informo, la tereno estas 320 kvadrataj hektometroj, 6-oble pli granda ol tiu de Mihama. Oni povus konstrui 320 basbalejojn de Korakuen en Tokio. Ĝi situas en ambaŭ urboj Ookuma kaj Futaba.
Ni trapasis la pordon. Laŭ la vojo staras oficejoj de Toŝiba, Kaŝima, Hitaĉi kaj aliaj kaj eĉ fabriko por betono. Ĝi aspektas same kiel kombinato.

Le terrain était immense. D’après l’information, il était de 320 hectares, six fois plus grand que celui de Mihama. On aurait pu construire 320 terrains de baseball comme celui de Tokyo. Il était à cheval sur deux villes, Ookuma et Futaba.
Nous avons franchi la porte. Le long du chemin se trouvent les bureaux de Toshiba, Kashima, Hitatchi et d’autres, et même une fabrique de béton. Cela ressemble à un grand combinat.

Ni dekstreniris ĉe la vojkruco kun trafika signalo, kaj supreniris. Vidiĝis la Pacifika Oceano. Vidiĝis du fumtuboj en nia dekstro kaj unu en nia maldekstro. Ĉirkaŭ tiuj staras kvadrata betona konstruaĵo. Ĝi eble estas kovrila konstruaĵo de la reaktoro. Subenirinte, ni vidis la ĉefkonstruaĵon de Toŝiba.
Trapasinte ĝin, ni plu iris, turniĝis maldekstren kaj haltiĝis.

Nous avons tourné à droite au croisement qui était pourvu d’une signalisation, et nous avons monté une côte. On voyait l’Océan pacifique. On pouvait voir deux cheminées à notre droite et une à gauche. Autour de celles-ci se trouvait une construction carrée en béton. C’était peut-être le couvercle du réacteur. En descendant nous avons vu le bâtiment principal de Toshiba.
Après l’avoir dépassé, nous avons continué, tourné à gauche et nous sommes arrêtés.

“Centro por sano kaj sekureco”. Ĉe la pordo troviĝis kelkmetro-longa vico. Mi staris ĉe la fino. Estis 20 minutojn antaŭ la akcepto, sed la vico pli kaj pli longiĝis.
Je la 9a komenciĝis la akcepto. Surmetinte pantoflojn, mi eniris en la akceptejon. Niaj grupanoj estis apenaŭ akceptitaj, sed aliaj devis atendi ĝis la tagmezo.
Troviĝis 4 tutkorpaj mezuriloj, sed sur la du estis papero kun la litero “Paneo”, kaj la aliaj du plene funkciis.

"Centre pour la santé et la sécurité". À la porte se trouvait une queue de quelques mètres. J’étais à la fin. Il a fallu attendre 20 minutes pour passer à la réception, mais la file s’allongeait de plus en plus.
À 9 heures, l’accueil a commencé. Après avoir mis des pantoufles, je suis entré dans la salle d’accueil. Nos groupes avaient à peine été admis, que d’autres ont dû attendre jusqu’à midi.
On y trouvait 4 appareils de mesure pour tout le corps, mais deux d’entre eux comportaient sur un papier l’inscription "en panne"et les deux autres fonctionnaient correctement.

Ni atendis tri horojn por la du-minuta ekzameno, ĉar dume intervenis “gravuloj” de la elektro kompanio Tokio, tri laboristoj devis reekzameniĝi post la duŝado (ili plendis, ke el la duŝilo venis nur malvarma akvo en tiu malvarma vetero) kaj la mezurilo havis problemon. Mi estis la lasta en nia grupo.

Nous avons attendu 3 heures pour un examen de 2 minutes, car entre-temps étaient venues des personnes importantes de la Compagnie d’électricité Tokyo, trois ouvriers devaient être réexaminés après la douche (ils rouspétaient, que la douche donnait seulement de l’eau froide par ce temps froid) et l’appareil de mesure avait un problème. J’étais le dernier de notre groupe.

Ĉe la enirejo de la mezurĉambro mi butonis la ciferon 150872, kiu estis mianumero en Fukuŝima. En la ĉambro venis instrukcio : Demetu la supran vestaĵon kaj surportu la blankan. En Mihama sub la blanka vestaĵo ni surportis nur kalsonon.
Finiĝis la mezurado. Mi revenis en la akceptejon, kie estis neniuj el mia grupo. Eble ili jam enbusiĝis, mi pensis. Tiun momenton aŭdiĝis anonco “S-ro Horie, venu al la akceptejo”.

À l’entrée de la salle de mesures, j’ai pianoté les chiffres 150872, c’était mon numéro à Fukushima. Dans cette salle, on m’a donné cette consigne : Enlevez votre vêtement de dessus et mettez le blanc. À Mihama sous le vêtement blanc, je portais seulement un caleçon.
Les mesures étaient finies. Je suis revenu dans la salle d’accueil, où il n’y avait personne de mon groupe. Peut-être étaient-ils déjà partis dans le bus, ai-je pensé. À ce moment on a entendu une annonce. "Mr Horie, venez à la réception"

“Povas esti, ke la cifero pri radioaktiveco estis tro alta”. Mi timis.
Atendis min 34-35-jara oficisto kun severa mieno.
“Ĉu vi estas s-ro Horie ?”
“Jes”.
“En kiu centralo vi laboris ĝis nun ?”
“En la regiono Kantoo ....”
“Via cifero estas tro alta”.
“Alta ? Kiom alta ?” Mi konsciis, ke mi balbutas.
“6400”.
“Ĉu tiu estas alta ?”
“Jes, alta. Tro alta”.
“Kiom estas la normala cifero ?”
“700 aŭ 800”.

"C’est possible que le nombre de ma radioactivité soit trop élevé" ai-je pensé avec crainte.
Un employé de bureau de 34-35 ans m’attendait avec une mine sévère.
- Vous êtes Mr Horie ?
- Oui
Dans quelle centrale avez-vous travaillé jusqu’à présent ?
Dans la région de Kantoo...
Votre indice est trop élevé.
Élevé ? Combien ? J’ai pris conscience que je balbutiais.
6400
C’est élevé ?
Oui, élevé. Beaucoup trop.
"Quel est le nombre normal ?
700 ou 800.

Ni samtempe ĝemis. Mia cifero estas 10-oble pli alta ol la normo. Mi cerbumis. Kial aperis tiom alta cifero ? Mi rememoris. Kiam mi ĉesis labori en Mihama, mi ekzameniĝis. Tio okazis la 2an de decembro, 3 semajnojn antaŭe. Se aperus nenormala cifero tiutempe, oni rimarkigus tion al mi, sed oni diris nenion al mi. Kial aperis tiom alta cifero ? Restis nur unu kialo.

Nous avons poussé ensemble un gémissement. Mon indice était 10 fois plus élevé que la normale. Je réfléchissais. Pourquoi un nombre si élevé était-il apparu ? J’ai essayé de me souvenir. Quand j’avais arrêté de travailler à Mihama, j’avais été examiné. C’était le 2 décembre, 3 semaines auparavant. Si un nombre aussi anormal était apparu à ce moment-là, on me l’aurait fait remarquer, mais on ne m’a rien dit. Pourquoi ce nombre si élevé était-il apparu ? Il restait une seule possibilité.

“Ĉu la mezurilo ne funkciis bone ?”
“Ne diru tian bagatelon. Ĉiuj ekzameniĝis per tiu maŝino, kaj neniu ricevis altan ciferon. Kiun laboron vi faris en Mihama ?”
Li ekparolis neĝentile, eble ofendite pro mia mencio de la maŝinpaneo.
Mi klarigis pri mia laboro kaj pri tio, ke kiom da radioaktiveco mi elmetiĝis. Aŭskultinte mian klarigon, li silentis iom da tempo.

"Est-ce que l’appareil de mesure n’aurait pas fonctionné de travers ?"
"Ne dites pas une telle sottise. Tous ont été examiné avec cet appareil, et personne n’a reçu un indice élevé. Quel travail faisiez-vous à Mihama ?
Il parlait brutalement, peut-être offensé par mon allusion à une panne de l’appareil.
Je lui ai raconté ce qui concernait mon travail et à combien de radioactivité j’avais été exposé. Après avoir écouté mes explications, il est resté silencieux un moment.

“Se vi vere laboris tiamaniere, vi ne ricevis tiom da radioaktiveco”
“Jes”.
“Mi komprenis. Mi mezuros vin refoje. Demetu ĉiujn vestaĵojn krom kalsono”.
Mi kuŝiĝis sur la lito. Se aperus la sama cifero .... Tio signifas, ke ial mi havas nenormale altan radioaktivaĵon en mia korpo. Ĉu troviĝas kuracrimedo ? Kaj mi ne povos labori en Fukuŝima. En mia koro aperadis timo kaj maltrankvilo reciproke. Mi eĉ ne volis scii la rezulton.
Kaj 2 minutoj pasis. Sonoris, kaj la lito moviĝis. Mi hastis al la oficejo apud la akceptejo.

"Si vous avez vraiment travaillé de cette manière, vous n’avez pas reçu autant de radioactivité."
"Oui"
"J’ai compris. Je vais vous refaire les mesures. Enlevez tous vos vêtements sauf le caleçon.
Je me suis couché sur le lit. Si le même nombre apparaissait... cela signifiait que d’une façon ou d’une autre j’avais une quantité anormale de radioactivité dans le corps. Est-ce qu’il existe un remède pour soigner cela ? Et je ne pourrai pas travailler à Fukushima. Dans mon cœur apparurent de la crainte et de l’inquiétude. Je ne voulais même pas savoir le résultat.
Et deux minutes passèrent. Une sonnerie retentit, et le lit se déplaça. Je me dirigeai en hâte au bureau à côté de salle de réception.

“Kio estis la rezulto ?”
“Atendu iomete. Baldaŭ aperos la rezulto”.
Antaŭ niaj okuloj moviĝis printilo kaj tajpis.
“Kio estas la rezulto ?”
“Um, strange”.
“Kio estas la cifero ?”
“800. Normala”.
Aŭdinte tion, mi sentis min laca, sed ĝoja. Miaj muskoloj rigidiĝis, kaj mi povis bone ridi.

"Quel a été le résultat ?"
"Attendez un peu. Cela va bientôt apparaître."
Devant nos yeux une imprimante se mit en marche et tapa quelque chose.
"Quel est le résultat ?"
"Hmm, bizarre."
"Quel est le nombre ?"
"800. Normal."
Ayant entendu cela, je me suis senti fatigué, mais joyeux. Je me suis étiré et j’ai pu rire de bon cœur.

La oficisto ne komprenis la rezulton, kaj diris al mi, ke li volas remezuri, ne mian korpon, sed miajn posedaĵojn kiel vestaĵojn, horloĝon, okulvitrojn kaj la aliajn. Mi metis tiujn aĵojn sur la liton, kaj li mezuris. La cifero estis eble 2000. Mi ne bone memoras la ciferon, ĉar mi ne atente aŭdis. Se mia korpo ne estas malpura, aliaj aferoj tute ne gravas.

L’employé ne comprenait pas le résultat, et il me dit qu’il voulait recommencer la mesure, non pas de mon corps, mais de mes affaires, comme les vêtements, la montre, les lunettes et tout le reste. J’ai mis ces objets sur le lit, et il a fait les mesures de contrôle. Le nombre était peut-être 2000. Je ne me souviens pas du nombre, car je n’ai pas entendu avec précision. Si mon corps n’était pas radioactif, le reste n’avait pas d’importance.

Tiam venis unu el la grupanoj, prizorgante min. La oficisto rezignis pli da esploro pri la alta cifero, kaj reiris en la ĉambron.
Radioaktiveco en mia korpo kaj en miaj posedaĵoj estis ĉirkaŭ 3000, malpli ol duono de la unua cifero 6400. Ĉu okazis hazarda paneo en la maŝino ? Sed dume mi sufiĉe spertis la teruron de radioaktiveco.
Mi prenis malfruan tagmanĝon. Je la 1a kaj duono, mi reiris al Centro por sano kaj sekureco kun aliaj grupanoj. Oni fotis nin, kaj tio estis la fino de mia laboro. Poste mi refoje “prizorgis” la fornon.

Alors est venu un membre du groupe, qui s’est occupé de moi. L’employé a renoncé à faire d’autres explorations à propos de cet indice élevé, et il est retourné dans la salle.
La radioactivité dans mon corps et dans mes affaires était d’environ 3000, moins de la moitié du nombre 6400. Est-ce que, par hasard, il y avait eu une panne dans la machine ? Mais pendant tout ce temps j’avais suffisamment ressenti la terreur de la radioactivité.
J’ai pris tard le repas de midi. À 1 heure et demie, je suis retourné au "Centre pour la santé et la sécurité " avec d’autres membres du groupe. On m’a photographié et ce fut la fin de mon travail. Ensuite je me suis encore une fois occupé du fourneau.

Nur por oficistoj de TEPCO
La 23an de decembro (sabato)
Estis bona vetero. Post la kunsido, de s-ro Hamaoka (34-35-jara), kontrolisto de radioaktiveco en la kompanio Uĉida Valvo “identigilo de laboristo de Uĉida Valvo”, “karto por eniri la centralon”, “filma insigno” kaj laboristaj vestaĵoj estas donitaj al mi. Ekde hodiaŭ mi iros en la centralon por labori.

Seulement pour les employés de bureau de TEPCO
Le 23 décembre (samedi)
Il faisait beau. Après la réunion, Mr Hamaoka (34-35 ans), contrôleur de la radioactivité dans la compagnie "Utchida Valvo" m’a fourni une "pièce d’identité de travailleur chez Utchida Valvo", une "Carte pour pénétrer dans la centrale", un "dosimètre film-badge" (ce dosimètre est un film qui noircit plus ou moins selon les radiations reçues, on l’appelle aussi dosifilm) et des vêtements de travail. À partir d’aujourd’hui, j’irai à la centrale pour travailler.

“Identigilo de laboristo” estas plasta karto 6 centimetrojn longa kaj 8 centimetrojn larĝa. En ĝi en la maldekstra parto estas mia foto, kiun oni hieraŭ fotis, en la dekstra parto estas mia nomo, numero (150872), nomo de la kompanio Uĉida Valvo, kaj sube estas 6 etaj truoj same kiel karto por komputilo.

"La carte d’identité de travailleur" est une carte plastifiée de 6 cm de long et 8 cm de large. Dessus, à gauche, il y a ma photo que l’on a faite hier, à droite il y a mon nom, mon numéro (150 872), le nom de la compagnie Utchida Valvo, et en bas il y a 6 petits trous comme dans une carte pour ordinateur.

“Karto por eniri la centralon” estas 20 centimetrojn longe kaj 15 centimetrojn larĝa. Sub la nomo de la karto estas “permesilo por eniri en la centralo kaj pruntilo de alarmometro”. Ŝajnas, ke ĝi estas karto por noti la ciferon el poŝa mezurilo de radioaktiveco, ĉar en ambaŭ flankoj estas presitaj “dato”, “numero de la mezurilo de radioaktiveco, post la uzo (A) kaj antaŭ la uzo (B)”, “la sumo de radioaktiveco” ktp. Kaj ekster tiu kadro estas noto :
1. Kiam la cifero de A kaj B superis 100 rentgenojn, anoncu tion al la prizorganto.
Pruntita monitoro estu nepre redonita.

La "carte pour pénétrer dans la centrale" a 20 cm de long et 15 cm de large. Sous le nom de la centrale est écrit " Permis de pénétrer dans la centrale et prêt d’un appareil d’alarme". Il semble que ce soit une carte pour noter le nombre que donne l’appareil de poche servant à mesurer la radioactivité, car sur les deux côtés sont imprimés "la date", "le nombre que donne l’appareil de mesure de radioactivité entre le contrôle A et le contrôle B", "le total de radioactivité", etc.. ; Et en dehors du cadre, il y a cette note :
1- quand le nombre de A et B dépasse 100 roentgens, l’annoncer au responsable
2- le compteur prêté devra être absolument redonné.

En mia karto en la tago de la 19a de decembro estis skribita “Finiĝis la edukado pri radioaktiveco”. Tiun tagon mi unuan fojon venis en la oficejon.
Certe tiam okazis tiu edukado, sed mi estis apude, legante ĵurnalon. Oni neniam instrukciis, ke mi estu en tiu klaso. Kiam mi ekrigardis la klason, ĝi jam estis finiĝanta.

Sur ma carte à la date du 19 décembre il est écrit "a fini le cours d’instruction sur la radioactivité". Ce jour-là je venais pour la première fois au bureau.
Certes ce cours avait eu lieu, mais j’étais à côté en train de lire un journal. On ne m’a jamais donné la consigne d’aller dans ce cours. Quand j’ai commencé à le regarder, il était déjà presque fini.

La filma insigno estas sama modelo de tiu en Mihama. Ĝi estis en la pakaĵo kun mezurilo nomata TLD.
La preparo por eniri la centralon estas porti ĉe mia kolo du specojn de la kartoj kaj filman insignon.

Le dosimètre film-badge est le même qu’à Mihama. Il était dans le paquet avec le compteur TLD.
Les préparatifs pour entrer à la centrale consistent à porter au cou deux sortes de cartes et le dosifilm.

Je la 8a kaj duono kune kun s-ro Taŝiro 44-45-jara mi eniris la buson al la laborloko.
“Hodiaŭa laboro estos purigi la reaktoron n-ro 1, tamen hodiaŭ estas la unua tago por vi, do vi laboru facilanime kiel trejnadon. En la buso s-ro Taŝiro memvole diris al mi : “Mi venis de Hiroŝimo kun kelkaj amikoj, en la venonta lundo mi revenos hejmen post la duona jaro, ankaŭ en la sekva jaro mi laboros ĉi tie”. Li havas tre maltiman vizaĝon kaj fortan korpon. Ŝajne li estas veterano en tiu laboro, sed kontraŭ mia antaŭsupozo li estis tre bonkora kaj babilema.

À 8h et demie, accompagné de Mr Tashiro qui a 44-45 ans, je suis monté dans le bus vers mon lieu de travail.
"Aujourd’hui votre travail est de nettoyer le réacteur n°1, cependant aujourd’hui c’est votre premier jour, donc vous travaillerez à votre guise à titre d’entrainement". Dans le bus, Mr Tashiro m’a dit spontanément : "Je suis venu de Hiroshima avec quelques amis, et lundi prochain je rentre à la maison après la période de 6 mois, et l’année prochaine je travaillerai encore ici". Il a un visage hardi et il est costaud. Il semble qu’il soit vétéran dans ce travail, mais contrairement à ce que je supposais, il a bon cœur et il est bavard.

Ni trapasis la centran oficejon de TEPCO kaj dekstren turniĝis, kaj post 100 metrojn ni haltis.
Sekvante s-ron Taŝiro mi eniris en la kovrilan domon ĉiuflanke kovritan per betono.
“Tiu ĉi enirejo estas por la reaktoroj n-ro 1 kaj 2”, diris s-ro Taŝiro. La reaktoro n-ro 1 estis ekzamenata ekde la 1a de septembro kaj n-ro 2 ekde la 1a de decembro.

Nous avons passé le bureau central de TEPCO et avons tourné à droite, et au bout de 100 m, nous nous sommes arrêtés.
À la suite de Mr Tashiro, je suis entré dans la construction protectrice du réacteur complètement recouverte de béton.
"Cette entrée est pour les réacteurs 1 et 2 " a dit Mr Tashiro. Le réacteur n°1 a été examiné à partir du 1er septembre, et le n°2 à partir du 1er décembre.

Ĉe la enirejo estis juna gardisto kun blanka kasko, sur kiu estis skribita “Sekuriga kompanio de Toohoku” kaj sur la muro estis afiŝo de duonnuda junulino pri “la Tago de atomenergio”
Antaŭ tiu afiŝo estis vestejo. Preninte plastan keston ĉe la enirejo, mi demetis ŝuojn kaj vestaĵojn kaj transdonis ĝin al prizorganto ĉe la tablo.
Troviĝis kelkaj, kaj ĉiuj estis maljunaj, surportante laboristan jakon kun la nomo de ilia kompanio “Konstruaĵprizorgo”.

À l’entrée, il y avait un jeune gardien avec un casque blanc, sur lequel était écrit : "Compagnie de sécurité de Toohoku" et sur le mur était une affiche de jeune fille à moitié nue pour la "Journée de l’énergie atomique".
Devant cette affiche était le vestiaire. Après avoir pris une caisse plastique à l’entrée, j’ai enlevé mes souliers et mes vêtements et je les ai donnés au responsable sur la table.
Il y avait quelques-uns de ces responsables, mais tous étaient âgés, ils portaient une veste de travail avec le nom de leur compagnie : "Responsable des bâtiments"

Sur kalsono mi surmetis longmanikan ĉemizon kaj longan subvestan pantalonon. Sur la brusto kaj abdomeno estis flava insigno kaj ruĝaj literoj “Ne kunportu eksteren”.
“Neniu volus ŝteli tiujn vestaĵojn, eĉ se iu ordonus tion !” mokridis s-ro Taŝiro.
Poste mi surmetis flavajn nilonajn ŝtrumpetojn, blankan veston kun literoj “vesto por trapasi” saman kiel tiu de kuracistoj, kaskon kaj fine flavajn gumajn botojn, kies piedpartoj estas kovritaj per feraĵo.

Au-dessus du caleçon, j’ai mis une chemise à longues manches et un pantalon long. Sur la poitrine et le ventre, il y avait un insigne jaune avec des lettres rouges "Ne pas emporter à l’extérieur".
"Personne ne voudrait voler ces vêtements, même si on nous en donnait l’ordre" a ricané Mr Tashiro.
Ensuite nous avons enfilé des chaussettes jaunes en nylon, un vêtement blanc avec l’inscription "vêtement pour traverser", comme celui que portent les médecins, un casque, et pour finir des bottes de caoutchouc jaunes, dont le pied était couvert de fer.

“Nun ni faris bonan preparon. Poste ni devas ricevi poŝmezurilon ĉe la kontrolejo. Ni paŝas tien kaj ĉi tien, do ne perdiĝu”.
Sekvante s-ron Taŝiro, mi eniris en la apudan ĉambron. En la mezo staris 4 tabloj. Jen la procedo ĉi tie :
1. Ricevi alarmomezurilon kaj meti ĝin en la plastan sakon
2. Preni ATLD-on (mezurilo de radioaktiveco) el la kartona kesto sur la tablo
3. Enmeti ĝin kaj mian “laboristan identigilon” en la “legilo de ATLD”
4. Ricevi poŝmezurilon de radioaktiveco, enskribi ĝian numeron kaj legitan ciferon en la enirpermesilo
5. Meti “laboristan karton” kaj “enirpermesilon” en la ŝrankon vicigitan laŭ la nomo de la kompanioj.

"Maintenant nous sommes fin prêts. Ensuite nous devons recevoir un compteur de poche au contrôle. Nous allons par ici et par là, donc ne vous perdez pas".
En suivant Mr Tashiro je suis entré dans la salle voisine. Au milieu se trouvaient 4 tables et voici le processus :
1 - recevoir l’appareil d’alarme et le mettre dans le sac en plastique
2 - prendre un ATLD (qui mesure la radioactivité) dans la caisse en carton sur la table
3 - le mettre avec la carte d’identité dans le "lecteur ATLD"
4 - recevoir un compteur de poche de radioactivité, inscrire son numéro et le nombre lu sur le permis d’entrée.
5 - mettre "la carte de travailleur" et le "permis d’entrée" dans l’armoire au nom de sa compagnie.

“Nun finiĝis la unua etapo. Se vi spertos kelkajn fojojn, vi alkutimiĝos al la procedo”, s-ro Taŝiro konsolis min. Ekde la komenco ĝis tiu etapo jam pasis unu horo. Ja estis multaj laboristoj, kiuj atendis sian vicon de ATLD-legilo, sed oni bezonis tro multe da tempo.
Ni vizitis la apudan necesejon, kaj eniris enen tra la ligna pordo. Nun ni estis en la “kontrolita distrikto”. Ni paŝis laŭ la koridoro 3 metrojn larĝa. Ambaŭ muroj estis betonaj. Estis mallumete.
“Nun ni surmetos C-veston”, diris s-ro Taŝiro.

"Maintenant la première étape est finie. Quand vous aurez fait ceci plusieurs fois, vous vous habituerez au processus ", a dit Mr Tashiro pour me consoler. Depuis le commencement jusqu’à ce moment-là, il s’était écoulé une heure. Il y avait certes beaucoup d’ouvriers qui attendaient leur tour pour le lecteur ATLD, mais c’était trop long.
Nous avons visité les toilettes à côté, et nous sommes entrés par la porte en bois. Maintenant nous étions dans le district "sous contrôle". Nous avons traversé un couloir de 3 m de large. Les deux murs étaient en béton. Il faisait sombre.
"Maintenant nous allons mettre le vêtement C", a dit Mr Tashiro.

Traduit en espéranto par HORI Jasuo,
et de l’espéranto au français par Ginette MARTIN, traductrice du livre "La rue Zamenhof", aux "Éditions L’Harmattan".


(message suivant : 4 septembre)


- Espéranto-Angers -